عوامّ كه خاصّ و خاصّ الخاصّ هم در آن شريك‌اند واجبات و شرائط آن در كتب فقهيّه مسطور است ، امّا صوم خواصّ كه صوم اهل عبادت و عقل و اصحاب يمين‌اند - كه : العقل ما عبد به الرّحمن و اكتسب به الجنان - آنست كه باز دارد جوارح و اعضا را از گناهان به شش طريق ؛ اوّل : پوشيدن بصر است از نظر كردن به هر مذمومى و مكروهى و آنچه نفس را به لهو و لعب مىاندازد و باز مىدارد از ذكر حقّ تعالى ؛ چنان‌كه از حضرت ابى جعفر منقول است كه : « اذا صمت فليصم سمعك و بصرك و شعرك و جلدك و غير ذلك » « 27 » ، و فرمود : نبوده باشد روز صوم تو مثل روز افطار تو . دوم : حفظ كردن زبان است از كذب و غيبت و سخن‌چينى و فحش و خصومت و مراء « 28 » و جدال و مطلق هذيانات باطله ، و ملتزم شدن سكوت را مگر بذكر حقّ تعالى و تلاوت كلام اللّه ؛ و اين صوم لسان است چنان‌كه روايت شده است از حضرت صادق ( ع ) « انّ الصّيام ليس من الطّعام و الشّراب وحده ؛ انّ مريم قالت : إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً ؛ اى صمتا ، فاحفظوا السنتكم و غضّوا ابصاركم و لا تحاسدوا و لا تنازعوا ؛ فانّ الحسد يأكل الايمان كما تأكل النّار الحطب » « 29 » ، و حضرت فرمودند : نخوانيد شعر را در روز و شب ، عرض كرد « اسماعيل » : اگرچه در شأن ما باشد ؟ فرمودند : بلى . و حضرت رسول ( ص ) به يكى از نساء فرمودند كه بخور از اين طعام ، عرض كرد كه روزه‌ام ، فرمودند : چگونه صائمى و حال آنكه فحش مىدهى

--> ( 27 ) - چون روزه گرفتى پس بايد كه گوش و چشم و موى و پوست و ديگر اعضايت روزه باشند . ( 28 ) - جنگ و جدال ( 29 ) - همانا كه : روزه داشتن تنها از خوردنى و آشاميدنى نيست ؛ ( چنانچه ) حضرت مريم فرمود : من براى خداوند خويش نذر صوم كرده‌ام ( سورهء 19 قسمتى از آيهء 26 ) و مراد از اين صوم همان صمت است ؛ پس زبانها و چشمهاى خود را نگه داريد و بر يكديگر حسد مورزيد و با هم نزاع نكنيد ؛ زيرا كه حسد ايمان شخص را مىسوزاند چنانچه آتش هيزم را .